Alle derby's in de Eredivisie:
wie speelt tegen wie, en waarom

Wanneer is een wedstrijd een derby?

In het dagelijks taalgebruik heet elk beladen duel een derby, maar strikt genomen is een derby een wedstrijd tussen twee clubs uit dezelfde stad of dezelfde streek. Nederlandse Wikipedia houdt daarom een lijst bij van twaalf actuele profderby's met een eigen naam: de Brabantse derby, de Derby van het Noorden, de Friese derby, de Gelderse derby, de IJsselderby, de Lichtstadderby, de Mijnstreekderby, de Noord-Hollandse derby, de bredere Limburgse derby, de Overijsselse derby (bij de vrouwen), de Rotterdamse derby en de Twentse derby.

De Klassieker en De Topper staan daar niet tussen. Ajax en Feyenoord komen niet uit dezelfde regio, PSV en Ajax al helemaal niet. Die twee wedstrijden vallen onder de noemer klassieker: een prestigeduel op basis van status, historie en landelijke aandacht. We behandelen ze hieronder wel, omdat vrijwel iedereen ze in het rijtje derby's meeneemt.

Dat onderscheid is niet alleen taalkundig. Een echte streekderby hangt af van de competitie-indeling: zodra een van de twee clubs degradeert, verdwijnt het duel van de kalender. Vijf van de twaalf erkende derby's zijn dit seizoen wel te zien in de Eredivisie, vijf liggen stil door degradatie en twee vallen per definitie buiten de Eredivisie.

De twee klassiekers: Ajax-Feyenoord en PSV-Ajax

De Klassieker (Ajax tegen Feyenoord) begon op 9 oktober 1921 in Stadion Kromme Zandweg, met een 2-2 gelijkspel. Vanaf het seizoen 1921/22 troffen de clubs elkaar structureel, nadat Feyenoord promoveerde naar de Eerste klasse West waar Ajax al sinds 1911 speelde. De kern is Amsterdam tegen Rotterdam: hoofdstad tegen havenstad. De lading was er trouwens al voor het eerste duel. In 1917/18 en 1918/19 zat Feyenoord in een door de voetbalelite opgetuigde tweede eerste klasse, die spottend de Margarine Eerste klasse werd genoemd.

De Topper (PSV tegen Ajax) gaat over iets anders: de twee succesvolste clubs van Nederland, en daarnaast Randstad tegen het zuiden. De vroegst gedocumenteerde ontmoeting is 12 april 1931, toen Ajax met 4-2 won in de kampioenscompetitie. De naam topper is in gebruik sinds het seizoen 1973/74. Wikipedia noteert het duel expliciet als minder beladen dan De Klassieker, en dat klopt met de sfeer: het gaat vaker over de titel dan over de rivaliteit zelf.

Dit seizoen staan er vier van deze duels op de kalender. De eerste Topper is al bijna: Ajax tegen PSV in speelronde 5, op zaterdag 5 september 2026 om 20:00 uur. De Klassiekers volgen in speelronde 14 (Feyenoord thuis, weekend van 28 november 2026) en speelronde 24 (Ajax thuis, weekend van 27 februari 2027); de return van De Topper staat in speelronde 30, eind april 2027 in Eindhoven. Van die drie latere duels is de exacte aftraptijd nog niet vastgesteld.

De Rotterdamse derby: drie clubs, zes duels

De Rotterdamse derby is geen enkele wedstrijd maar een verzamelnaam: elk duel tussen twee Rotterdamse betaaldvoetbalclubs valt eronder. Dat zijn Feyenoord, Sparta en Excelsior, en tot 1988 ook Xerxes. Feyenoord tegen Sparta is de hoofdderby. De eerste vermelde ontmoeting was een vriendschappelijke wedstrijd op 22 mei 1921 in het Spartastadion, die Feyenoord met 4-2 won.

Waar het over gaat is klasse en afkomst. Sparta werd op 1 april 1888 opgericht, in een tijd dat voetbal in Nederland vooral een sport voor de betere standen was; het is de oudste club in het Nederlandse betaald voetbal (elf amateurclubs zijn ouder). Feyenoord ontstond in 1908 in de arbeiderswijk Feijenoord en groeide uit tot de volksclub van de stad. Excelsior kwam er in 1902 bij als kleine derde en speelde van 1987 tot 2002 onafgebroken in de Eerste divisie, dus werden er in een groot deel van die jaren helemaal geen Rotterdamse derby's op het hoogste niveau gespeeld.

Dat Excelsior klein is, maakt de club niet ongevaarlijk. Op 7 mei 2017 won Excelsior met 3-0 van een Feyenoord dat die middag kampioen had kunnen worden, met rellen in de stad tot gevolg. Ook Sparta heeft recent laten zien dat de rangorde niet vast is: in januari 2026 won de club met 4-3 in De Kuip, de eerste uitzege bij Feyenoord sinds maart 2000.

Het noorden: Friese derby en Derby van het Noorden

De Friese derby is het duel tussen SC Heerenveen en SC Cambuur uit Leeuwarden, en het gaat over stad tegen streek. Cambuur speelt in het geel en blauw van de provinciehoofdstad, Heerenveen in blauw en wit met Friese regiosymboliek en een bredere plattelandsachterban. De oorsprong ligt in 1950/51, toen Cambuur-voorganger VV Leeuwarden Heerenveen voor het eerst op het hoogste niveau trof en met 3-4 verloor. Cambuur zelf werd in 1964 opgericht door Sietse Westra, nadat VV Leeuwarden terugging naar de amateurs; in 1964/65 stonden de nieuwe club en Heerenveen elkaar meteen tegenover in de Tweede divisie. Op het hoogste niveau staat de balans na zestien ontmoetingen op 9-4-3 in het voordeel van Heerenveen.

Belangrijk nieuws voor dit seizoen: de Friese derby is terug in de Eredivisie. Cambuur promoveerde na drie seizoenen Keuken Kampioen Divisie, en daarmee komt het duel voor het eerst sinds 19 februari 2023 weer op het hoogste niveau terug. De twee edities staan in speelronde 15 (Heerenveen thuis, weekend van 5 december 2026) en speelronde 32 (Cambuur thuis, weekend van 8 mei 2027).

De Derby van het Noorden is FC Groningen tegen SC Heerenveen, en die is jonger dan je zou denken. FC Groningen werd pas in 1971 opgericht, Heerenveen bestond al sinds 1920, en het eerste onderlinge duel was op 17 november 1974 in de Eerste divisie: 4-1 voor Heerenveen. De rivaliteit is er vooral een van nabijheid, met twee steden aan de A7 en een grensgebied waar supporters van beide clubs door elkaar heen wonen en werken. Vanaf begin jaren negentig werd het scherper, toen Heerenveen zich in de top vestigde terwijl Groningen met financiële problemen en degradaties te maken kreeg. Na 73 officiële duels (peildatum januari 2026) staat het 32-20-21 in het voordeel van Heerenveen. Grootste uitslag: 5-0 voor Groningen op 11 november 1979.

De Derby van het Noorden staat in speelronde 13 (Groningen thuis, weekend van 21 november 2026) en speelronde 28 (Heerenveen thuis, weekend van 3 april 2027). Bonus dit seizoen: doordat Cambuur en Groningen ook allebei in de Eredivisie zitten, komen daar nog twee noordelijke duels bij (speelronde 17 in Leeuwarden, speelronde 33 in Groningen op zondag 16 mei 2027). Die twee hebben geen eigen derbynaam, maar voelen in de regio wel zo.

Het oosten: de IJsselderby en de duels zonder naam

De IJsselderby is Go Ahead Eagles tegen PEC Zwolle, vernoemd naar de rivier die langs Deventer en Zwolle loopt. Het eerste onderlinge duel was in 1929/30 en eindigde in 3-3 op het hoogste niveau. Bijzonder is dat de rivaliteit lang niet bestond: PEC had Zwolsche Boys als stadsrivaal, en pas toen die om financiële redenen uit het betaald voetbal verdween, verschoof de aandacht van de Zwolse aanhang naar Go Ahead. De naam IJsselderby is officieel in gebruik sinds 1983, en de echte animositeit groeide in de jaren negentig, toen beide clubs jarenlang samen in de Eerste divisie zaten.

De twee IJsselderby's staan in speelronde 9 (PEC thuis, zondag 18 oktober 2026 om 12:15) en speelronde 22 (Go Ahead thuis, weekend van 13 februari 2027).

Wat vaak fout gaat: FC Twente tegen PEC Zwolle en FC Twente tegen Go Ahead Eagles worden ook regelmatig derby's genoemd, maar hebben geen erkende derbynaam. De Twentse derby is uitsluitend FC Twente tegen Heracles Almelo, en die ligt dit seizoen stil. De Overijsselse derby is bij Wikipedia zelfs uitdrukkelijk een vrouwenduel: PEC Zwolle Vrouwen tegen FC Twente Vrouwen, gespeeld sinds 2010/11. Deventer ligt wel in Overijssel, maar valt buiten Twente, dus Twente tegen Go Ahead is regionaal gezien geen derby.

Dat betekent niet dat die duels niks zijn. Twente tegen PEC Zwolle en Twente tegen Go Ahead spelen zich af binnen dezelfde provincie, en NEC uit Nijmegen tegen Go Ahead is een duel tussen twee oostelijke clubs met een vergelijkbare achterban. Voor je Eredivisie-poule maakt het label weinig uit; wat telt is of de wedstrijd extra lading heeft. Alleen: reken er dan niet automatisch op dat het publiek en de spelers dat ook zo voelen.

Noord-Holland: Ajax tegen AZ, en een verdwenen stadsderby

De Noord-Hollandse derby is Ajax tegen AZ. De clubs troffen elkaar al in de jaren zestig, maar de echte rivaliteit is een verhaal van deze eeuw, en vooral van na de AZ-titel van 2009, toen Alkmaar de bestaande orde uitdaagde. De achtergrond is praktisch: twee clubs die in dezelfde regio om dezelfde jeugdspelers vechten, met gevoelige onderlinge transfers en herhaalde supportersincidenten als gevolg. De duels staan in speelronde 11 (Ajax thuis, zaterdag 31 oktober 2026 om 21:00) en speelronde 32 (AZ thuis, weekend van 8 mei 2027).

De Amsterdamse derby is daarentegen pure geschiedenis. Ajax speelde in de begintijd van het betaald voetbal tot en met de jaren zeventig tegen Blauw-Wit, DWS, De Volewijckers, BVC Amsterdam en FC Amsterdam. Na de opheffing van FC Amsterdam in 1982 was Ajax de enige betaaldvoetbalclub uit de hoofdstad, en dat is nog steeds zo. Ajax tegen Telstar of tegen FC Volendam wordt in de media soms als Noord-Hollands duel gepresenteerd, maar een erkende derbynaam heeft het niet.

De derby's die dit seizoen stilliggen

Zeven van de twaalf erkende derby's kun je dit seizoen niet in de Eredivisie zien. Bij vijf daarvan komt dat door de competitie-indeling: minstens een van de twee clubs speelt in de Keuken Kampioen Divisie. Twee vallen er per definitie buiten.

De Gelderse derby is de grootste die je mist. Vitesse en NEC liggen vijftien kilometer van elkaar, troffen elkaar voor het eerst op 9 april 1916 en speelden hun eerste competitieduel op 18 maart 1923 (2-1 winst voor Vitesse in Nijmegen). Na 122 officiële duels staat het 44-36-42 in het voordeel van NEC. De rivaliteit escaleerde in de jaren tachtig en negentig onder Vitesse-voorzitter Karel Aalbers, met de stelling dat er in de regio maar plaats was voor een club. Wat volgde was een reeks incidenten: in 1993 speelde Vitesse twee wedstrijden in het NEC-stadion De Goffert, in de play-offs van 2011/12 moest keeper Gabor Babos een geforceerde deur tegenhouden, en in 2021 waren er zware rellen met stenen, stokken en vuurwerk, waarna uitsupporters werden geweerd. De duels van De Graafschap met Vitesse en met NEC heten de kleine Gelderse derby.

De Brabantse derby tussen NAC Breda en Willem II is er ook zo een: twee nabuursteden van vergelijkbare omvang en statuur, door Wikipedia zelf vergeleken met Arnhem tegen Nijmegen. Tot 18 mei 2025 speelden ze 92 duels, waarvan 66 in de Eredivisie (NAC 23 zeges, 21 remises, Willem II 22). NAC is de club waar Willem II het vaakst tegen speelde. Willem II promoveerde dit jaar wel, NAC niet, dus dit seizoen wordt het niks. PSV tegen Willem II is trouwens geen Brabantse derby: dat duel heeft geen eigen naam, en de enige benoemde PSV-derby is de Lichtstadderby tegen FC Eindhoven, met een eerste treffen in 1915/16 en sinds 2011 een jaarlijkse Lichtstad Cup.

De Twentse derby is uitsluitend FC Twente tegen Heracles Almelo. Het eerste duel was op 9 september 1965 in Stadion Het Diekman, voor 17.000 man en met 4-1 voor Twente, kort na de fusie van Sportclub Enschede en Enschedese Boys tot FC Twente. Structureel werd het duel pas vanaf 2005/06, toen Heracles naar de Eredivisie promoveerde. Balans na 47 duels: Twente 28 zeges, 11 remises, Heracles 8.

In Limburg ontbreekt het helemaal. De Mijnstreekderby tussen Fortuna Sittard (westelijke Mijnstreek) en Roda JC (oostelijke Mijnstreek) begon op 19 september 1971 met een 2-1 zege voor Roda, en die rivaliteit ontstond juist doordat beide clubs begin jaren zeventig hun eigen lokale derby kwijtraakten door fusies en degradaties. Na 47 duels staat het 18-16-13 voor Roda; het laatste treffen was op 28 oktober 2020 (2-0 voor Fortuna). Fortuna is dit seizoen de enige Limburgse club in de Eredivisie, dus zowel de Mijnstreekderby als de bredere Limburgse derby met MVV en VVV-Venlo ligt stil.

Beladen duels zonder derbynaam

Een aantal wedstrijden voelt als een derby zonder dat er een regionale basis of een officiële naam is. Die staan er dit seizoen wel op.

FC Utrecht tegen Ajax is het duidelijkste voorbeeld. FC Utrecht ontstond op 1 juli 1970 uit de fusie van DOS, Elinkwijk en Velox, en met die fusie verdween de oude Utrechtse stadsderby tussen die drie clubs. Sindsdien heeft FC Utrecht geen regionale rivaal, simpelweg omdat er geen grote club in de buurt zit. Ajax geldt daarom als de belangrijkste opponent, en die wedstrijden zijn altijd zwaar beladen. Dat komt van de supporterskant, met de Bunnikside tegen de F-Side als decor van grote incidenten in de jaren zeventig en tachtig, waarna Ajax-uitsupporters lange tijd niet in Utrecht werden toegelaten. De duels staan in speelronde 15 (Ajax thuis) en speelronde 29 (Utrecht thuis, weekend van 10 april 2027).

ADO Den Haag tegen Feyenoord is terug na vijf jaar. ADO promoveerde dit jaar, en voor het duel van 30 augustus 2026 in speelronde 4 was 2 mei 2021 de laatste onderlinge Eredivisiewedstrijd; de return volgt in speelronde 29, in het weekend van 10 april 2027. Een officiële derbynaam heeft het niet, maar ADO staat op de Feyenoord-pagina als rivaal genoemd, met een geschiedenis van supportersincidenten waaronder Feyenoord-supporters in een kindervak van het ADO-stadion. De echte Haagse derby, ADO tegen Holland Sport en later SHS, is geschiedenis: beide clubs fuseerden in 1971 tot FC Den Haag. Doordat ADO terug is, komen er dit seizoen naast Feyenoord ook duels met Sparta en Excelsior bij, dus zes Haagse-Rotterdamse wedstrijden in totaal.

De volledige derbykalender 2026/27

Alle achttien duels op een rij, gesorteerd op speelronde. Waar een tijdstip staat, is de aftrap definitief vastgesteld; bij de overige duels is alleen het speelrondeweekend bekend. Het volledige programma per speelronde staat op de Eredivisie-wedstrijdenpagina, en in de kalender met ics-feed zet je ze in je eigen agenda.

Drie speelrondes hebben twee derbyduels tegelijk: ronde 13 (Rotterdam en het noorden), ronde 30 (De Topper plus Feyenoord tegen Sparta) en ronde 32 (Noord-Holland en Friesland). Ronde 30 is daarmee het zwaartepunt van het seizoen, en dat is geen toeval: die ronde valt eind april, als de titelstrijd en de Europese plaatsen beslist worden.

Zo gebruik je de derbykalender in je poule

Een derbykalender is meer dan sfeer. Het is een lijst met speelrondes waarin de normale aannames van je model tijdelijk minder goed werken, en dat kun je in je voorspellingen en je fantasy-ploeg meenemen.

Wil je weten hoe groot die onvoorspelbaarheid echt is, met cijfers over gelijkspelen en uitslagvariatie, lees dan het vervolgstuk over de voorspelbaarheid van Eredivisie-derby's.